دوسرشمار نرم آب

جشن تیرگان یا لال شو

از زمان های خیلی  قدیم و  تا حدود 20 سال پیش مراسم  كهن تیر ما سیزده در منطقه ی دوسرشمار بخش چهاردانگه ساري( روستاهاي واوسر قدیم  ، تیله بن  ، بالاده ، قلعه و پایین ده  ) در خانه هاي با صفا و ساده ی  روستاییان بر پا مي شد كه متاسفانه  چند سالی است  این جشن معنوی و ملی در حال فراموش شدن است.

اهالی دوسرشمار  مثل جاهای دیگر مازندران  شب 15 آبان ماه هر سال را " شب تیر ما سیزده " یا شب قوس یا جشن تیر گان در فرهنگ طبرستان در ایام قدیم می دانند و در این شب مراسمی خاص همراه با شور و شعور اجتماعی و سپاسگزاری به در گاه ایزد منان بر پا می کردند.

شب 15 آبان ماه ، شب آغاز سرما ، که شب قوس یا همان آغاز سرمای زمستانی می باشد ، در  نظر مردم مازندران دارای احترام خاصي بوده و مردم معتقدند که سرمای قوس باعث از  بین رفتن آفات باغات و درختان می گردد و حتی آب سرد پاییزی را در باغها و مزارع خود رها می کردند تا اینکه از سرما ، آفات زمین ها و درختان از بین برود و این شب در فرهنگ طبری به داستان آرش کمانگیر هم مربوط می شود .  

از جهت دیگر 15 آبان ماه یا همان شب تیر ماه سیزده ، زمانی است که اهالی از شخم زدن زمین های کشاورزی در فصل پاییز راحت می شدند  به عبارتی دیگر کار شخم و کاشت پاییزه به پایان می رسید  و به پاس این که کارهای کشاورزی را به خوبی انجام دادند و علوفه های زمستانی را جمع جور نمودند ، شبی را دور هم جمع مي شوند و با شادی و خوشی سپری می کنند . آلان هم پیران منطقه خاطرات شیرین و جالبي از این شب در اذهان خود دارند که باید همت گردد این مراسم که سرشار از شعور و معرفت ملی و مذهبی بوده و است فراموش نگردد و حتی تقویت و ادامه پیدا کند.

رسم های جالب  شب تیر ما سیزده

1- غروب روز  14 آبان ماه هر خانواده مقداری غذا ( نان و حلوا ، خرما ، برنج ، آش ) برای اموات خود اطعام می كنند و شاید الان هم هنوز چنين رسمي ادامه داشته باشد .   

2- مثل غروب شب های چله و اعیاد فطر و غدیر و نوروز به زیارت اهل قبور و امامزاده می رفتند و می روند.

3- شب تیر ما سیزده تمام اهل خانواده حتما به حمام رفته و لباس نو و تمییز می پوشیدند. 

4- بزرگان هر محل در این شب به خانوارهای مصیبت دیده در یک سال گذشته كه عزيزاني را از دست داده اند ، سر زده و از آنان دلجویی و  " سر سلامت وا " می گفتند.  

5- هر خانه در این شب علاوه بر شام خوب و بسیار لذیذ ، سفره ای از حلوا ، انار ، سنجد ، سیب ، پرتقال و گردو ... برای " شب چره " آماده می کردند .

6- بسیاری از قول و قرارهای عمومی و اجتماعی و خصوصی در این شب عنوان و تصمیم گیری می شد و در این شب از طرف خانواده ی داماد هدیه ای بعنوان سیزده ای که شامل لباس و وسایل شخصی عروس و مقداری خوردنی مثل حلوا و شیرینی و ... همرا با جشن و سر و صدای عروسی ( شواش ) به خانه عروس برده می شد .

7- بسیاری از قراردادهای کارگری و چوپانی در این شب بسته می شده و حتی مبدا ی تاریخ قرارداد چوپانی که معروف به " قراري "  است ، تعیین می شد.  البته ۱۵ مرداد ماه را نوروز ماه می دانند که به زمان قراری چوپانان هم مشهور است.

اجراي مراسم لال بازي

۸ - در این شب عده ای از جوانان و میانسالان هر محل جمع شده و رسم كهن  لال بازی را اجرا می کردند . این رسم بشرح زیر اجرا می شد :

" یک نفر مرد و معتمد و از  هر لحاظ مورد اطمینان صورت خود را با پارچه پوشانده به طوري كه شناخته نشود و با یک چوب بلند بنام روشا ( تركه ) به همراه عده ای با خواندن سرود و اشعار مخصوص این شب به در خانه ها می رفتند و جوانترها خانه و مجردین را به آرامي با چوپ می زدند تا اینکه بقول خودشان بختشان باز شود و این ترکه ها را شکون ( شکوم ) می دانند  و هم از هر خانه مقداری نقل و آجیل و مواد خوردنی جمع می  كردند . اين مراسم واقعا یک شور و هیجانی خاص در محل و خانه ها به وجود مي آورد و این گروه پس از  پایان مراسم در  یک خانه اي جمع می شوند . و کتک بازی ( کاتک) می کنند  و مواد جمع شده را بین خود  تقسیم می کنند و با شور و شادی این شب را سپری می کنند.

بخشی از سرود لال بازي که در شب تیر ما سیزده خوانده می شود :

 لال انه لال انه      لال انه لال انه 

پائـیز شونه باهار انه  

لال انه لال انه

لال انه لال انه

گوسپن وره مار انه

گو گوک مار انه

لال انه لال انه

اسب با کاره مارانه 

سرما شونه باهار انه  

لال انه لال انه

گندم صد خوارانه

جو هم بار  بار انه

لال انه لال انه

شتر کاره مار انه 

بلبل سر دار انه

لال انه لال انه

.........

9- این اشعار بصورت دسته جمعی با آهنگ خاص  در حیاط خانه ها خوانده می شود و شخصی که بعنوان لال مار  با پوشاندن چهره خود وارد خانه ها می شود و شروع می کند به زدن افراد تا اینکه مادر خانه مقداری وسایل خوارکی به مسول آنان می دهد و ....

10- این مراسم اگر چه یک بازی یا یک سرگرمی قديمي و چند ساعته است ولی به نظر اینجانب که خود شاهد چند مورد اجراي آن بودم از  شور و شعور و معرفت اجتماعی بالایی بر خوردار است . در تمام مراحل این سنت قدیمی دعا و سلامتی و کسب درآمد حلال و شکر گزاری از ایزد منان به چشم مي خورد . مخصوصا زمانی كه گروه به در خانه ها می روند ، تمام کينه و کدورت هاي قبلی را کنار می گذارند و برای اهل آن خانه طلب سلامتی و درآمد مالی و معنوی در خواست می کنند . این مراسم سنتي در گذشته طوری اجرا می شد که بزرگان هر خانه ای که غم و مصیبت دیده بودند این عمل را خوش یمنی قلمداد می کنند و آرزوی دارند که شادی و نشاط به خانه ی آنها بر گردد .

در پایان از خداوند متعال برای همه ی انسانها به خصوص مردم منطقه دوسرشمار آرزوی سلامتی و خوشبختی دارم و امید دارم که این گونه رسم های بومي مازندراني هر چه بهتر و بیشتر پایدار بماند و از دوستانی که اطلاعاتی بیشتر در این مورد و موارد دیگر دارند ، بیان کنند تا پاسدار هر رسم سالم و سازنده ی فرهنگی خودمان باشیم. 

    سيد عقيل ساداتي تيله بني